De gemeente in een veranderend tijdperk

Ook gemeentes ervaren dat we leven in een verandering van tijdperk: de turbulentie buiten de gemeentelijke organisatie is enorm. En dat heeft een navenante impact op de binnenkant, met onrust en onzekerheid als gevolg. Oude manieren van doen blijken niet meer te werken. Niet omdat ze verkeerd zijn en ook niet ‘slecht’, ze passen eenvoudigweg niet meer bij de veranderende omgeving. En dat is ook wel gebleken, want hoe veel harder er ook werd gewerkt, het werk komt nooit af, in tegendeel, er komt als maar meer bij. Een ding is zeker: het wordt nooit meer zoals het was en het doet pijn om datgene wat zo vertrouwd was te zien verdwijnen.

Karakteristieken van de nieuwe gemeenteKoffie met melk
Teruggrijpen op oude zekerheden helpt niet, maakt het bij tijd en wijle alleen maar erger. Het nieuwe is er nog niet en laat zich ook niet ‘bedenken’; het zal zich de komende tijd ontwikkelen. Wat we wel weten is wat de karakteristieken van de nieuwe tijd zijn: tempo, variëteit, ‘en-en’ in plaats van ‘of-of’, het primaat ligt bij de burger en de samenleving. Dat zijn dan ook de karakteristieken van de nieuwe gemeente. Die heeft een variëteit van functies, is zowel aanbieder van diensten, als regisseur van processen en vaak faciliterend naar (groepen) burgers. En waar nodig wordt gewerkt in het hoge tempo dat vandaag de dag wordt gevraagd en soms zelfs geëist in deze op ‘instant gratification’ gerichte samenleving: ‘ik wil het, en ik wel het nu’. Tempo kun je maken door niet af te wachten tot de burger of de klant met een vraag komt, maar actief contact te maken en te houden met die burger of klant, zodat je weet wat er speelt en je de vragen voor kunt zijn met passende antwoorden. Maar waar de burger mondiger wordt zal de gemeente, om niet uitgewoond te worden, dat ook moeten zijn: niet meer alles doen en niet meer op alles ‘ja’ zeggen.

De overgang: van zwarte koffie naar koffie met melk
De voorkant van vernieuwing, de overgang tussen 2 werelden, is altijd chaotisch. En dat is wat velen vandaag de dag ervaren. Vergelijk het met een kop zwarte koffie (de homogene, stabiele oude vertrouwde omgeving) waar een scheut melk in wordt geschonken. Na verloop van tijd ontstaat  er een nieuwe, stabiele situatie die er overigens wezenlijk anders uitziet dan de oorspronkelijke. Tussen die 2 toestanden in is er een chaotische tijd als het oude zich vermengt met het nieuwe. Maar anders dan bij de zwarte koffie die alles gelaten over zich heen moet laten komen, kunnen mensen actief participeren in het creëren en vormgeven van de nieuwe realiteit. Door vanuit een open houding na te gaan wat wel en wat niet werkt, welke denkbeelden je hebt die vroeger wel en nu niet meer passen. En die oude manieren van werken en de onderliggende denkbeelden los te laten en nieuwe manieren van omgaan met elkaar uit te proberen.

Ontdekkingsreizigers
Dat veranderen moet je overigens niet onderschatten. Het is nog een heel werk omdat we allemaal worden vastgehouden door ingesleten patronen en we deel uit maken van een complexe web van onderlinge relaties.  Diipc-ontdekkingsreizigerse ons in eerste instantie niet los lijken te willen laten.  Sommigen kunnen niet wachten om de stap te zetten naar die nieuwe wereld, anderen aarzelen omdat ze structuur missen en het zonder dat voelt als het zetten van een stap naar een onbekende bestemming, een terra incognita.

Maar het goede nieuws is: zo’n transitie, zo’n transformatie is zonder meer te doen. De mensheid is daar al vaker doorheen gegaan. En wordt na verloop van tijd ook leuk omdat het voor velen een volledig nieuwe wereld wordt, waar ze nieuwe aspecten van zichzelf kunnen ervaren. De transitie verloopt het snelst als de betrokken zich zelf kunnen zien als ontdekkingsreizigers, op weg naar een nieuwe wereld. Het grootste risico is het toelaten van heimwee: het verlangen naar de tijd die voorbij is en ook nooit meer komt.